Το γραμμόφωνο, το μαγνητόφωνο και η εθνομουσικολογία

         ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ        

Δύο από τους κυλίνδρους που ηχογράφησε 

ο J.W. Fewkes το 1890 (Πηγή: Library of Congress)

Ένα απόσπασμα από μελέτη του Φοίβου Ανωγειανάκη, δημοσιευμένη στην «Επιθεώρηση Τέχνης»(*) είναι όσα ακολουθούν – κατατοπιστικά για όσα αναφέρονται στον τίτλο, που βρίσκω ότι και αυτά πρέπει να βρουν τη θέση τους στον «Κόσμο της Ν. Φιλαδέλφειας»:

«Η εθνομουσικολογία δεν θα μπορούσε ν' αναπτυχθή ως ανεξάρτητη επιστήμη αν δεν είχε εφευρεθή το γραμμόφωνο», υποστηρίζει ένας απ” τους σημαντικώτερους εκπροσώπους της, ο Ολλανδός εθνομουσικολόγος Jaap Kunst.

Πραγματικά, κι αν ακόμα εκλάβουμε σαν ένα αφορισμό την παραπάνω φράση του Kunst, η βοήθεια του γραμμοφώνου -και σε συνέχεια του μαγνητοφώνου- είναι ανυπολόγιστη. Μόνο με το μηχανικό αυτό μέσο ο ερευνητής είναι σίγουρος για την ακρίβεια της «καταγραφής» του μουσικού υλικού. Και σήμερα δεν νοείται πια μουσική αποστολή χωρίς την βοήθεια του μαγνητοφώνου.

Χάρις σ” αυτό μπορεί να διαφυλαχτεί σε μια καταγραφή, πέρα απ” τα διαστήματα και τον ρυθμό, το ύφος της μουσικής. Ο έρρινος τρόπος λ.χ. με τον οποίο τραγουδά η γυναίκα στην Ινδονησία ή η υψηλή κεφαλική φωνή των Πυγμαίων, για ν” αναφέρουμε δυο μόνον παραδείγματα. Στοιχεία, τόσο απαραίτητα για την μελέτη μιας μουσικής, όσο και η τονικότητα, τα διαστήματα και ο ρυθμός των μελωδιών της.

Η πρώτη χρησιμοποίηση του γραμμοφώνου, γι” αυτόν τον σκοπό, έγινε στην Αμερική το 1889, από τον W. Fewkes, που κατέγραψε μελωδίες των Ινδιάνων Zuni.

Πέντε χρόνια αργότερα, το 1894, χρησμιμοποιείται για πρώτη φορά και στην Ευρώπη, απ” τον Ούγγρο B. Vikas, για την καταγραφή Ουγγρικής λαϊκής μουσικής.

Έκτοτε, την επιστημονική, με την βοήθεια του γραμμοφώνου και αργότερα του μαγνητοφώνου, συλλογή, κατάταξη, διαφύλαξη και έκδοση του εθνομουσικολογικού υλικού, αναλαμβάνουν τα διάφορα φωνογραφικά αρχεία που ιδρύονται σ” όλο τον κόσμο. Αρχικά στην Αμερική, κατόπιν η Βιέννη, το 1899, απ” τον E. Exner, στο Βερολίνο, το 1902, απ” τον S. Stumpf κά.

Με βάση τα πλουσιότατα φωνογραφικά αρχεία του Βερολίνου δημιουργείται, την επομένη του Πρώτου Πολέμου, η Γερμανική σχολή της «συγκριτικής μουσικολογίας» (vergleichente Musikwissenschaft). Ο E.M. von Hornbostel, μόνος του ή σε συνεργασία με τους O. Abraham και C. Stumpf, όπως και άλλοι εκδίδουν ένα πλήθος, πρότυπες στο είδος τους, εργασίες, στις οποίες μελετούν, συγκρίνουν και αναλύουν την μουσική διαφόρων εξωευρωπαϊκών λαών ή φυλών (την λεγόμενη «εξωτική» και «πρωτόγονη» μουσική)».

Κώστας Π. Παντελόγλου

____________
(*) Αριθ. τεύχους 124-125, Απρίλης Μάης 1965, Σελ. 284-285. Ο τίτλος της μελέτης αυτής του Φοίβου Ανωγειανάκη, που την συνόδευαν 32 σημειώσεις, ήταν «Η Εθνομουσικολογία και τα λαϊκά όργανα».

ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΕΧΝΗΣ ΦΟΙΒΟΣ ΑΝΩΓΕΙΑΝΑΚΗΣ

http://www.kosmosnf.gr/2015/02/anogeianakis/

Νίκος Ξυδάκης-Κάιρο-Ναύπλιο-Χαρτούμ.

η Σφίγγα, Νίκος Ξυδάκης

Mεταξωτή αγάπη Νίκος Ξυδάκης

Charles Bukowski - Ηλίας Πετρόπουλος

«Όποιον και να ρωτήσετε, θα σας πει ότι δεν είμαι και πολύ καλός άνθρωπος. Δεν ξέρω τι σημαίνει αυτή η λέξη. Πάντα συμπαθούσα τους παλιανθρώπους, τους παράνομους και τα ρεμάλια... Δε τα γουστάρω εκείνα τα καλοξυρισμένα αγοράκια, με τη γραβάτα και την καλή δουλειά. Μου αρέσουν οι απελπισμένοι άνθρωποι, οι άνθρωποι με τα σπασμένα δόντια, τα σπασμένα μυαλά και τους σπασμένους τρόπους. Αυτοί με ενδιαφέρουν. Είναι γεμάτοι εκπλήξεις και εκρήξεις. Για μένα οι έκφυλοι έχουν περισσότερο ενδιαφέρον από τους αγίους. Οι αλήτες με ξεκουράζουν, γιατί και ‘γω αλήτης είμαι. Δε γουστάρω τους νόμους, τη θρησκεία, την ηθική και τους κανόνες. Δε γουστάρω να με φορμάρει η κοινωνία στα μέτρα της...» 

 «Αγαπώ τα τσογλάνια και τους χασίκλες, τους κλέφτες, τις πουτάνες, τους ρεμπέτες και τους πούστηδες γιατί μάχονται κάθε μορφή εξουσίας. Και τους αγαπώ πιο πολύ γιατί τα καταφέρνουν και επιζούν κόντρα στην αστυνομία, κόντρα στον ποινικό νόμο, κόντρα στην απαίσια ηθική των μικροαστών, κόντρα στον φλογερό εαυτό τους».

Δύο άνθρωποι που έζησαν στο περιθώριο, επειδή το θέλησαν, καθώς μέσα στον υπόκοσμο και στη λεγόμενη -από τους μικροαστούς- υποκουλτούρα του, βρήκαν τους αληθινούς ανθρώπους. Αυτούς που ζουν με τα καθημερινά προβλήματα, τα πάθη τους, τις ανθρώπινες ατέλειες, αυτούς που δεν φοράνε προσωπεία και δεν υποκρίνονται, αυτούς που τελικά είναι οι μόνοι ελεύθεροι σε μια θλιβερά δήθεν κοινωνία.

Σημείωση: Ο Ηλίας Πετρόπουλος όταν ρωτήθηκε γιατί δεν επιστρέφει στην Ελλάδα (ζούσε στο Παρίσι) είπε όντας απογοητευμένος από την χώρα του: 

" Βεβαίως τυγχάνω υποχρεωτικώς Έλλην, αλλά η χώρα μου με κουρελιάζει. Και είπα στη γυναίκα μου: -όταν ψοφήσω, εδώ, στο Παρίσι, να κάψεις το κουφάρι μου στο κρεματόριο και να ρίξεις τις στάχτες μου στον υπόνομο. Τέτοια είναι η διαθήκη μου".

http://www.youtube.com/watch?v=1RH3YwS273k

Αξίζει να δει κανείς το ντοκυμαντέρ: " Ένας κόσμος υπόγειος"

ΑΝΤΙΛΑΛΟΥΝ ΟΙ ΦΥΛΑΚΕΣ, 1936, ΜΑΡΚΟΣ ΒΑΜΒΑΚΑΡΗΣ

ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ τραγούδι του Μάρκου Βαμβακάρη. Ζεϊμπέκικο. Ηχογραφήθηκε το 1936. Είναι βασισμένο σε παραδοσιακή μικρασιάτικη μελωδία πάνω στην οποία έχουν γραφτεί και άλλα τραγούδια όπως π.χ. το επίσης παραδοσιακό "ΤΑ ΟΥΛΑ ΣΟΥ" και του Ιάκωβου Μοντανάρη "ΜΕ ΚΑΠΟΙΑ ΣΤΑ ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ". Σύμφωνα με τον Τάσο Σχορέλη (ΡΕΜΠΕΤΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ, τ. α΄) στα πάλκα της εποχής πριν το 1934 τραγουδιόταν το εξής τετράστιχο, μέρος του οποίου μπήκε στο τραγούδι αυτό : "Το σκότος και η φλακή/θέλουν μεγάλο λακριντί/Στ' Ανάπλι και στην Αίγινα/βρε ισοβίτης έγινα"

ΕΦΟΥΜΑΡΑΜ' ΕΝΑ ΒΡΑΔΥ, 1932, Μ. ΒΑΜΒΑΚΑΡΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ. Το πρώτο τραγούδι του Μάρκου Βαμβακάρη στη δισκογραφία. Ηχογραφήθηκε το 1932. Ζεϊμπέκικο. Τραγουδάει ο ίδιος. Ορχήστρα με μπουζούκι, κιθάρα και τζουρά. ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ.
MARKOS VAMVAKARIS, EFOYMERNAME ENA VRADY